اسلامى ، رهاشدن عرب از تعصبات قومى و جهانىشدن اسلام ، بيانگر جايگاه ارزنده ايرانيان در جهان اسلام مىباشد . گفتنى است نخستين پايه‌گذاران علم تفسير و حديث ؛ چون نافع ، عاصم ، ابن‌كثير ، محمد بن اسماعيل بخارى و مسلم بن حجاج نيشابورى ، از ايرانيان بودند . « 1 » همچنين بزرگ‌ترين دانشمندان اسلامى و رهبران مذاهب چهارگانه اهل تسنن ، ايرانى بودند . « 2 » هنوز سده نخست اسلامى به پايان نرسيده بود كه ايرانيان مسلمان صاحب انديشه ، در بصره كه از نخستين مراكز اسلامى ايران بود ، به درس و بحث مسائل فلسفى و كلامى در پرتو آيات قرآن پرداختند . « 3 » مىتوان گفت كه بخشى از حيات معنوى اسلام مديون ايرانيان است و از اين‌رو جنبش تشيع به‌دست آنها شكل گرفت . « 4 » در واقع از زمان تسلط صفويان بر عراق ، در آغاز قرن 16 ميلادى تا امروز ، ايرانيان بىشمارى به دلايل مختلف علمى ، سياسى يا اقتصادى و به علت شدت محبتشان به اهل بيت ( عليهم السلام ) ، به عتبات عاليات عراق مهاجرت مىنمودند كه همين مسئله باعث مىشد تا روابط ميان دو ملت ، استوارتر گردد . همچنين اين هم‌جوارى و ارتباط ، باعث شد تا فرهنگ و تمدن ايرانى ، بر عراق ، به‌ويژه بر شهرهاى زيارتى آن تأثير بگذارد و انديشه و دانش شيعيان ايران ، در عراق گسترش يابد . آميختگى انديشه دانشمندان شيعى دو كشور ، به پيدايش شيوه‌اى تازه در انديشه دينى عراق انجاميد و رهبرى دينى عراق نيز به‌دست ايرانيان يا كسانى كه ايرانىتبار بودند ، افتاد . « 5 »

--> ( 1 ) . خدمات متقابل اسلام و ايران ، شهيد استاد مرتضى مطهرى ، ص 595 . ( 2 ) . همان ، ص 531 . ( 3 ) . تاريخ و فرهنگ ايران در دوران انتقال از عصر ساسانى به عصر اسلامى ، محمد محمدى ملايرى ، ج 1 ، ص 114 . ( 4 ) . روش شناخت اسلام ، دكتر على شريعتى ، ص 315 . ( 5 ) . نهضت شيعيان در انقلاب اسلامى عراق ، عبدالله فهد نفيسى ، ترجمه : كاظم چايچيان ، ص 33 .